मुहूर्तमेढ: पुणे जम्मू सायकलसफरः भाग १ लेख ३

ब्राह्म मुहूर्त टळून गेला होता. वसुधा आदित्यची बराच काळ वाट पाहत होती. मात्र आदित्य अजूनही क्षितिजावर यायला तयार नव्हता. त्याचे कारणही तसेच होते. आदित्याचे वसुधेपासूनचे अंतर आज सर्वात जास्त होते. हो, आज तो दक्षिण गोलार्धातील अतिदक्षिण टोकाला पोचला होता. अदित्याचे किरण हे मकर रेषेत लंबवत होत कर्क रेषेला तिरपे होत स्पर्श करत होते. परिणामी ह्या दिवशी दिवस वर्षाचा सर्वात लहान दिवस तर सर्वात मोठी रात्र होती. 

अर्थातच भारतीय राष्ट्रीय कॅलेंडरमधील अग्रहायण या ९ व्या महिन्याची आज अंतिम म्हणजे ३० तारीख! आजच्या दिवशी आदित्य दक्षिणायनातून उत्तरायणात प्रवेश करत होता. ग्रेगरियन कॅलेंडर सुद्धा भारतीय राष्ट्रीय कॅलेंडर प्रमाणे सौर कॅलेंडरच! मात्र ग्रेगरियन कॅलेंडर मध्ये खगोलशास्त्राऐवजी धार्मिक बाबींचा विचार केल्यामुळे त्यामध्ये ह्या दिवशी महिन्याचा शेवट न होता २१ डिसेंबर अशी मधलीच अडनीडी तारीख असते.

या दिवसाला विंटर सोलस्टाईस असेही म्हटले जाते. सोलस्टाईस शब्द सोल्सटाइन या लॅटीन शब्दापासून तयार झाला आहे. त्याचा अर्थ ‘सूर्य स्थिर आहे’ असा होतोय. 

विंटर सोलस्टाइस जगभरात वेगवेगळ्या पद्धतीने साजरा केला जातो. चीनमध्ये आजचा दिवस पॉझिटीव्ह एनर्जीचा दिवस समजला जातो. चीन बरोबरच तैवानमध्ये या दिवशी लोक पारंपरिक अन्नाला प्राधान्य देतात. पाकिस्तानमधील नॉर्थ वेस्टर्न भागातील आदिवासी जमाती या दिवशी उत्सव साजरा करतात. जर्मनी, फ्रान्स आणि इंग्लंड या देशातील काही भागात या दिवशी द फिस्ट ऑप जूल फेस्टिव्हल साजरा केला जातो.

पुणे जम्मू सायकलसफारीतील सदस्यांसाठी ह्या वर्षीची ३० अग्रहायण ही तारीख अधिकच विशेष होती. वर्षातील सगळ्यात छोटा दिवस असला तरी पुण्यनगरीतील सायकलस्वार आज पुणे जम्मू सायकलसफरीची मुहूर्तमेढ रोवणार होते. शिवाजी महाराजांनी लाल महालात शाहिस्तेखानाची फजिती केली, मोगलांना कात्रजचा घाट दाखवला तेव्हाही आदित्य हजर नव्हताच. त्याच पुण्यनगरीतील सायकलस्वार आदित्यची वाट पाहत मोहीम थांबवायला तयार नव्हते. क्षितीजाला तांबडा रंग चढण्यासाठी ते मोहीम आवरती घेणार नव्हते. तीन शिलेदार पुण्यनगरीतून तावी नदीच्या रोखाने जायला तयार झाले होते. ते होते जयंत देवधर, निरुपमा भावे आणि एकादशी कोल्हटकर!

एकादशी कोल्हटकरने काही वर्षांपूर्वीच विमा क्षेत्रातुन स्वेच्छानिवृत्ती घेऊन आपले छंद जोपासण्यास प्राधान्य दिले होते. ती केवळ सायकलिंग नव्हे तर मॅरेथॉनमध्येही सहभागी होत असे.

सेनानायक जयंत देवधर हे केवळ ६५ वर्षांचे तरुण होते. त्यांनी भारतातील प्रमुख राष्ट्रीय बँकेतून निवृत्ती घेऊन सायकलिंगकडे मोहरा वळवला होता.

निरुपमा भावे ह्या सर्व स्वारांमधील अनुभवाने जेष्ठ! आपल्या सायकलसफरीदरम्यान संपूर्ण भारत त्यांनी चक्राकांत केला होता. ७० वा वाढदिवस साजरा करताना पुणे कन्याकुमारी सायकलसफर त्यांनी पूर्ण केली होती. तर आत्ताच्या पुणे जम्मू सायकलसफरीदरम्यान त्यांचा ७२ वा वाढदिवस साजरा होणार होता.

तीनही स्वारांच्या सख्या त्यांना साथ द्यायला उत्सुक होत्या. त्या सख्यांना तीनही शिलेदारांनी ताजेतवाने केले होते. तिन्ही सख्यांच्या अंगावरील विजेरी चमकत होत्या. ह्या तीनही शिलेदारांना निरोपाचे विडे देण्यासाठी तसेच त्यांना काही काळ साथ देण्यासाठी इतरही काही शिलेदार आले होते. 

सगळ्यांच्याच मुखावर उत्साह ओसंडून वाहत होता. सर्व स्वार डोक्यावर शिरस्त्राण, हातामध्ये हातमोजे घालून तयार झाले होते. सेनानायकाच्या इशाऱ्याचीच काय तो गरज होती. पुण्यनगरीतील रस्त्यावर अजूनही तिमिराचेच साम्राज्य होते. मात्र पुण्यनगरीतील ह्या शिलेदारांच्या मनात तिमिरातून वाट काढत तेजाकडे जाण्याची हिम्मत होती. त्यामुळे तेजोनिधी हजर होण्याची वाट न पाहताच सर्व स्वारांनी आपापल्या सख्यांनी ल्यालेल्या विजेरींच्या उजेडातच आपल्या स्वारीला प्रारंभ केला. सगळीकडे जयघोष निनादू लागला. एका निग्रहाने सर्व स्वार मार्गक्रमण करू लागले होते. तिघांचा निग्रह पाहताच आदित्यही आळस झटकू लागला. त्यानेही अंगावरील दुलई दूर करण्यास प्रारंभ केला. इतका वेळ त्याची वाट पाहणाऱ्या वसुधेलाही आदित्य क्षितिजावर येत असल्याची चाहूल लागली.

क्षितिजावर गुलाबी रंग चढू लागला. आदित्यही सर्व सायकलस्वारांची दौड पाहण्यासाठी उत्सुक झाला होता. तो क्षितिजावर येत असताना पक्ष्यांचीही किलबिल सुरू झाली. पुण्यनगरीची सीमा ओलांडून सायकलस्वार पुढे सरकत असताना आदित्यासह संपूर्ण चराचर त्यांचे स्वागत करायला जागे झाले.

पुणे जम्मू सायकलस्वारीची मुहूर्तमेढ रोवली गेली होती.