सोमवार, ३० जुलै, २०१८

काले मेघा काले मेघा पानी तो बरसाओ- भाग २

शनिवार हा माझा सर्वात आवडता वार. श्विन स्कॉटसह शनिवारी तळेगावला पोचल्यावर मी समाज माध्यमांकडे मोहरा वळवला. चिंचवड येथील सायकलमित्र हा समूह रविवारी पावसाळी सहलीकरता लोणावळा स्वारी करणार असल्याचे समजले.

मात्र परत रविवारी ब्रह्म मुहूर्ताला उठण्याची मला खात्री नव्हती. तसेच आता डोंबिवलीला परत जाताना घाट उतरायचा होता. अर्थातच मी अंमळ उशिरानेच उठलो. सूर्य उगवल्यावर आमचा परतीचा प्रवास सुरु झाला. तळेगाव येथील प्रसन्न वातावरणातून परत येण्याची कल्पना श्विन स्कॉटला कधीच पसंत नसे. मोकळा रस्ता, शांत वातावरण असल्यामुळे श्विन स्कॉटने लगेचच वेग घेतला. चाकण तळेगाव रस्त्यावर चार किमी प्रवास केल्यावर पुणे मुंबई जुना महामार्ग अर्थातच NH4 सुरु झाला. श्विनचा हा अत्यंत आवडता महामार्ग. त्यामुळे प्रफुल्लित वातावरणात मिळालेल्या वेगाचा फायदा घेत श्विन स्कॉटने जलद गतीने 'टोनिदा ढाबा' गाठला.

टोनिदा ढाबा समोर एक टपरी आहे. एक प्रौढ जोडपे ती टपरी चालवते. तिथे मिळणारा चहा खरोखरीच अप्रतिम आहे. चहाच्या टपरीपाशी जाऊन तिथे चहाची फर्माईश केली. तिथूनच 'सायकलमित्र' समूहाची चौकशी केली. ते मात्र बरेच पुढे गेले होते. दरम्यान चहा तयार होत असताना काल जळालेल्या मारुती ओम्नीची चहावाल्या मावशींकडे चौकशी केली. शाळेतील मुलांना सोडण्यासाठी त्या मारुतीचा वापर होत होता. मात्र शनिवारी सुट्टी असल्याने त्या दिवशी गाडीत मुले नव्हती. बिचाऱ्या गाडीचालकाची आणखी एक गाडी पूर्वी अपघातग्रस्त झाली असल्याचेही समजले.

मावशींनी चहा बाकी फर्मास केला होता. अर्थात तो तसा असणार याची खात्री होतीच. याचकरीता डोंबिवली तळेगाव डोंबिवली सायकल यात्रेदरम्यान इथला चहा हा ठरलेलाच! १५- १६ किमी सायकलिंग झाल्यामुळे पायही मोकळे झाले होते. त्यातच वाफाळत्या चहाने आम्ही चांगलेच ताजेतवाने झालो. पुढचा प्रवास सुरु झाल्यावर लगेचच रानवाटानाही लाजवेल असा खडबडीत झालेला कामशेत येथील राष्ट्रीय महामार्ग सुरु झाला. मात्र आम्ही ताजेतवाने असल्याने श्विन स्कॉट तेथून सहजगत्या पुढे निघाले. तिथे लगेचच कामशेतचा घाट सुरु झाला. गियर कमी करत श्विन स्कॉटने तो घाट विनासायास पार केला. तोच आम्ही आमच्यावर प्रसन्न होऊन वरूणराजाने शिडकावा सुरु केला. जणूकाही घाट चढल्यावर आम्हाला ताजेतवाने ठेवण्यासाठी आमच्या चेहऱ्यावर स्प्रे मारण्यासाठीच तो आला होता. कामशेतचा घाट, पुढील रेल्वे पूल पार करून श्विन स्कॉट पुढे निघाले, तोपर्यंत पावसाचा शिडकावा सुरूच होता. आभाळात जमलेली ढगांची गर्दी लोणावळा येथे पाऊस असल्याची सूचना देत होता. एव्हाना उलट दिशेने येणारा वारा सुरु झाला होता. त्यामुळे श्विन स्कॉटचा वेग मंदावला.

वातावरण उल्हसित झाले होते. रहदारीही तुरळक होती. पावसाचा आनंद घेत आम्ही लोणावळ्याच्या दिशेने जात होतो. मात्र हा आनंद क्षणभंगुरच ठरला. जेमतेम चेहरा भिजेल इतपत वर्षाव झाल्यावर वरुणास्त्र म्यान केले गेले. रस्ता ओला झाला होता, वातावरणही शांत होते. लोणावळा गाठल्यावर श्विन आणि स्कॉट आपोआपच 'अन्नपूर्णा' कडे वळले. मिसळ आणि वडा उसळ यावर ताव मारून जठराग्नीला आहुती दिली. 'अन्नपूर्णा' तील चव रेंगाळत श्विन स्कॉट ने पुन्हा प्रवास सुरु केला. राजमाची पॉईंट येथील निसर्ग सौंदर्यामुळे श्विन आणि स्कॉटने आणखी एक छोटी विश्रांती घेतली. हिरव्या रंगाची शाल पांघरलेले सह्यकडे आणि आकाशातील मेघ यांनी निसर्गाच्या कॅनव्हासवरील चित्र रंगवलेले होते. ते विलोभनीय दृश्य दोन डोळ्यांच्या साठवणे शक्यच नव्हते. 'ये कौन चित्रकार ... ये किस कवी की कल्पना' ह्या काव्यपंक्ती अश्याच निसर्गकिमयेमुळे सुचू शकतात. श्विन आणि स्कॉट इतर पर्यटकांबरोबर सह्याद्रीची श्रीमंती अनुभवत होते. दोन डोळ्यांनी जमेल तेव्हढे सौंदर्य साठवून आम्ही पुढे निघालो.

आता खरी कसोटी सुरु होणार होती. घाट चढताना दम लागत असला तरी आपण थोडे रिलॅक्स होऊ शकतो. मात्र घाट उतरताना आपण सजग असणे अतिशय आवश्यक असते. सहजपणे मिळालेल्या गतिवर नियंत्रण ठेवताना घाटातील वळणांवर लक्ष ठेवणे जरुरीचे असते. उतारावरील गती मनावर स्वार होऊ न देण्याची दक्षता घेण्याची खूणगाठ बांधत श्विन आणि स्कॉटने राजमाची पॉइंटकडून घाटातील पहिले वळण घेतले. मात्र पुढच्याच वळणावर दिसणाऱ्या दृश्यामुळे पुन्हा एक थांबा घेतला. निसर्गाचे मोहक दृश्य खिळवून ठेवत होते. मनाला आवर घालत श्विन आणि स्कॉट पुन्हा मार्गस्थ झाले. पुढील उतारावर सावधपणे गती घेत पुढे निघाले.

काही क्षणातच धबधब्यापाशी पोचल्यावर श्विन आणि स्कॉटने पुन्हा एकदा विसावा घेतला. पावसाने पाठ फिरवली असली तरी इथल्या प्रवाहात भिजून आम्ही मनाचे समाधान करून घेतले. घाट उतरताना शिंग्रोबा मंदिरामागील रस्त्याने जावे लागत असल्याने शिंग्रोबाचे दर्शन आता मिळणार नव्हते. तसेच उतारावर सहजगत्या मिळालेल्या वेगामुळे 'निसर्ग हॉटेल' मधील वडापाव- चहा याकडेही दुर्लक्ष करत श्विन स्कॉटने खोपोली गाठले. खोपोली शहरातील रहदारी पार करून श्विन स्कॉट पुन्हा महामार्गाला लागले तेव्हा सूर्य अस्तित्व दाखवू लागला होता.

चौक फाटा येथे पोचताच चहापान घेण्यासाठी आणखी एक विसावा घेतला. तळेगावला जाताना इथला चहा घेतला होता. तेव्हाच परतताना पुन्हा चहा घ्यायला इथे थांबायचे ठरवले होते. तेथील हॉटेलमालकालाही तसे सांगितले होते. याहीवेळी छान चहा इथे मिळाला आणि पुढील प्रवासासाठी उर्जाही मिळाली. लोणावळा येथे नाश्ता झाल्यावर चहा साठी थेट चौक गाठले होते. इथला चहा घेऊन श्विन आणि स्कॉटने पुन्हा वेग घेतला आणि जेवण्यासाठी थेट पनवेल स्टँड समोरील हॉटेल गाठले. एव्हाना जठराग्निही जागृत झाला होता. समोर थाळी येताच त्यातील गुलाबजाम पाहून अखिलेश पोतनीसची आठवण झाली.

'सेव्ह आवर सह्याद्री' या सायकल मोहिमेतील ७०० किमी चा नवापूर ते महाबळेश्वर या उत्तर मार्गातील अखिलेश हा माझा सायकलमित्र. या प्रवासादरम्यान आम्हाला चांगले जेवण मिळण्याची व्यवस्था होत होतीच. त्यातही जवळपास रोजच गुलाबजाम हजर असायचे. गुलाबजाम हा माझा विक पॉईंट! त्यामुळे जेवताना वाटीभर गुलाबजाम तर मी घेतच असे. मात्र रक्तातील साखर ते गुलाबजाम खाण्याची मुभा देत नसे. यावर मी उपाय शोधला होता. जेवताना मी नेहमी अखिलेशला माझ्याजवळ बसायला सांगत असे, आणि घेतलेले गुलाबजाम त्याला खायला लावत असे. म्हणजे गुलाबजाम खाल्ले नाही तरी वाटीत गुलाबजाम घेतल्याचे समाधान तर मिळत असेच शिवाय अखिलेशला गुलाबजाम दिल्याचे पुण्यही मिळत असे.

पनवेल स्टॅन्डसमोरील थाळी संपवून श्विन आणि स्कॉटने थेट पुढील टोलनाका गाठला. तेथील कर्मचारी संदीप उतेकर यांनी श्विन आणि स्कॉटची आपुलकीने चौकशी करत पाण्याची बेगमी तर केलीच शिवाय चहा घेण्याविषयीही विचारले. मात्र पुढे कोकणरत्न मध्ये चहा घ्यायचा असल्याने आम्ही उतेकर यांना नम्रपणे नकार दिला. लांबवरची सायकलफेरी करून शिळ फाटा मार्गे परत डोंबिवलीला घरी येताना कोकणरत्न येथे चहा हा हवाच.

कोकणरत्न येथे चहा घेऊन श्विन आणि स्कॉट डोंबिवली शहरात शिरले. शहरातील वर्दळीमधून मार्ग काढत पुन्हा घर गाठले तेव्हा श्विन आणि स्कॉटला उचलून घेत आम्ही विजयोत्सव साजरा केला

रविवार, २९ जुलै, २०१८

काले मेघा काले मेघा पानी तो बरसाओ - भाग १

'हिरव्या हिरव्या रंगाची झाडी घनदाट, सांग गो चेडवा दिसतो कसो खंडाळ्याचो घाट...'

सह्याद्रीच्या डोंगररांगा हे तर महाराष्ट्राचे वैभवच. त्यातच ज्या खंडाळ्याच्या घाटाचा मोह कवीलाही पडतो, त्या घाटाचे आकर्षण श्विनलाही नेहमीच वाटत आले आहे. कार्बन सोडणाऱ्या गाड्यातून एक्सप्रेस हायवे ने जाताना तंत्रज्ञानाची झेप कळत असली तरी ह्या घाटाचे वैभव पाहायचे असेल तर मात्र राष्ट्रीय महामार्ग ४ वरून सायकलने जायला हवे.

ह्या आकर्षणामुळे श्विन डोंबिवली- तळेगाव- डोंबिवली ची सफरीचे निमित्त शोधतच असते. शनिवार आणि रविवार अशी जोडसुट्टीच्या संधीचा फायदा घेत श्विनने स्कॉटसह पुन्हा एकदा तळेगाव सफरीला जायचे ठरवले. आषाढ महिन्यात घाटातील सौंदर्य खुलणे अपेक्षित होतेच. त्याबरोबरच श्विन आणि स्कॉटला घाटातील पावसाचाही आनंदही लुटायचा होता. शनिवारी कधी नव्हे ती ब्रह्म मुहूर्तापूर्वीच जाग आली (रात्रीचा चौथा प्रहर म्हणजे ब्रह्म मुहूर्त. तो साधारणपणे पहाटे ४.२४ ला सुरु होऊन पहाटे ५.१२ पर्यंत असतो. दिवसातील २४ तासात साधारण ४८ मिनिटांचे ३० प्रहर असतात. सुर्योदयापूर्वीचे दोन प्रहर म्हणजे ब्रह्म मुहूर्त आणि विष्णू मुहूर्त).
विष्णू मुहूर्त संपताना श्विन आणि स्कॉटने तळेगावच्या दिशेने कूच केले तेव्हा आकाशात काळोखी होती. मात्र लगेचच भिजण्याची श्विनला तरी इच्छा नव्हती. डोंबिवली बाहेर पडेपर्यंत श्विनची ही इच्छा पूर्ण झाली. शिळ फाट्याजवळील डोंगररांगा मात्र ढगांशी मस्ती करून आषाढसरी कोसळणार असे वाटत होते. आभाळात झालेली ढंगांची गर्दी हेच दर्शवत होती. मात्र हा अंदाज पार चुकला. उजव्या हाताला शिळ पनवेल रस्त्यावरील डोंगररांगांकडे पाहत श्विन स्कॉट पुढे जात होते. एव्हाना दोघांनाही लय सापडली होती.

सवयीप्रमाणे दोघंही पळस्पे फाटा इथे उदरभरण करायला थांबले. इडली सांबारवर आम्ही ताव मारत असताना बाहेर उभ्या असलेल्या श्विन स्कॉटवर मात्र आषाढसरी बरसायला लागल्या तेव्हा पुढील प्रवास पावसाचा आनंद लुटत होणार असे वाटू लागले. पण अचानक सुरु झालेला तो पाऊस तितक्याच तत्परतेने माघारी परतला. इथून पुढचा प्रवास श्विनला जास्तच आवडतो. याचे मुख्य कारण म्हणजे इथून पुढे कार्बन सोडणारी वाहने कमी होतात, तसेच निसर्गही त्याचे अंतरंग उलगडून दाखवू लागतो. तसेच पनवेल ते खोपोली दरम्यानचा रस्ताही छान आहे. या वेळी मात्र त्या रस्त्याला महड फाट्याजवळ दृष्ट लागली होती. 

घाट सुरु होण्यापूर्वी पुन्हा एकदा उदरभरण करून श्विन स्कॉट खोपोलीहुन मार्गस्थ झाले तेव्हाही आकाश ढगांनी आच्छादलेलेच होते. घाटातील वाटेत पर्जन्यधारा वर्षाव करणार यात शंका नव्हती. श्विनने चाल मंदावत घाटातील चढाईला प्रारंभ केला. स्कॉटही पाठोपाठ होतीच. सुरुवातीचा चढ पार करून दोघेही टाटा सायमाळ येथील निसर्ग हॉटेल येथे पोहोचले. सायकलिंग करत घाट चढताना पाहत अनेक जण आश्चर्याने पाहत होते. श्विन १-१ या गियरवर असल्याने निसर्ग हॉटेल जवळ येताना पॅडल भराभर फिरत होते. एका उत्सुक गृहस्थाने विचारलेच, 'अरे इतक्या भराभर पॅडल फिरवत आहेस, पाय दुखतील ना!' मी त्यांना सांगितले की हे सर्वात कमी गियर रेशो असल्याने वेग कमी झाला पायावर जोर येत नाही. त्यामुळे पाय दुखत नाही'.
त्यावर पुढचा प्रश्न होताच..'गती कमी झाल्यावर चढ कसा चढणार?' मग मात्र मी त्याला त्याच्या चारचाकीच्याच भाषेत सांगितले,'तुम्ही कारने चढ चढताना जाडा गियर कमी करता तसेच पॅडलिंग सोपे होण्यासाठी सायकलचेही गियर कमी करावे लागतात. जशी कर कमी गियर वर गती कमी ठेवून घाट चढते तशीच सायकलही गियर कमी करून धीम्या गतीने घाट चढते. कारला acceleter असतो तसा acceleter सायकलला नाही'.

चहा घेत असताना इतरही लोक कुतूहलाने पाहत आणि चौकशी करत होते. श्विन आणि स्कॉट मग शिंग्रोबा मंदिरापाशी दोन क्षण थांबून खंडाळा घाटाच्या त्या निर्मात्याला वंदन केले. अद्याप पाऊस आला नसला तरी पुढे ३ वळणे गेल्यावर एक छोटा धबधबा मुक्त हस्ते दान देणार होताच. मी लगेचच त्या धबधब्यातील खडकावर जाऊन आडवा झालो. गारेगार पाण्याचा स्पर्श होताच शरीर उल्हसित न होईल तरच नवल! तेथे भिजण्याचा मनसोक्त आनंद घेत मी न पडलेल्या पावसाची उणीव भरून काढली. तेथून पुढे मात्र जुन्या रस्त्याने न जाता आम्ही एक्सप्रेस वे वर शिरलो. तेथील गुळगुळीत रस्त्यावर श्विन स्कॉट रुबाबात पुढे निघाल्या. RTO ऑफिस समोरील मारुतीरायाला नमस्कार करून आम्ही पुढे निघालो. तेथील बोगदा पार करून पुढे जातो तोच एक वाहतूक पोलीस आमची चौकशी करू लागला. त्याच्याकडील थंड पाणी आम्हाला प्यायला देऊन त्याने आमच्या जवळील बाटल्यामध्येही गार पाणी भरून दिले. हे असे प्रेम केवळ सायकलस्वारांनाच मिळू शकते हे मात्र निर्विवाद.

खंडाळा येथे शिरताच कामत हॉटेलशेजारील हॉटेलमधील रुचकर श्विन स्कॉटला आवडते. यावेळी मात्र तेथे पार्टी सुरु असल्याने आम्हाला जेवण्यासाठी पुढे लोणावळा पर्यंत जाणे भाग होते. अर्थात जठराग्निही भडकला नव्हता. त्यामुळे आहुती द्यायची घाई करण्याची गरज नव्हती. लोणावळा शहर सूरु होताच अश्वशक्तीधारी गाड्यांची गर्दी सुरु झाली. तेथील अन्नपूर्णा हॉटेलमध्येही गर्दी होतीच. येथील स्वादिष्ट जेवण जेवण्यासाठी वाट पाहत थांबायला श्विन स्कॉटची तयारी होती. त्या संयमाची भरपाई तेथील थाळीवर आडवा हात मारून आम्ही केली तेव्हा मात्र त्या हॉटेलमध्येच रूम घेऊन वामकुक्षी घेण्याची गरज वाटू लागली. 

नाईलाजानेच पुढील प्रवास सुरु केला. पण थोड्याच वेळात श्विन स्कॉट वाऱ्याच्या वेगाने जाऊ लागले. श्विन आणि स्कॉट  कामशेत घाट पार केल्यावर वेग आणखी वाढवायचा विचार करत होते खरे....
मात्र कामशेत सुरु होतानाच रस्तेबांधणी कामाच्या कारणामुळे महामार्गाची अक्षरशः चाळण झाली होतीच शिवाय सेवा रस्ताही उखडला गेला होता. भरीस भर म्हणजे त्यावर सुटी खडी टाकून ठेवलेली होती. एकंदरीतच कोणतेही वाहन गोगलगायीपेक्षा वेगाने जाऊ शकणार नाही याची पुरेपूर तजवीज केलेली होती. मात्र #कल्याणडोंबिवली महापालिकेच्या हद्दीतील रस्त्यांची सवय असल्याने श्विनला काहीच फरक पडत नव्हता. (अरे हो कल्याण डोंबिवलीत आता रस्ते आहेत कुठे? आहे एकतर भाजी मार्केट आणि त्यातून जीव मुठीत धरून जाणाऱ्या गाड्या आणि दुसरे म्हणजे एकमेकाना जोडलेले कोट्यावधी की अब्जावधी खड्डे)

श्विन स्कॉटने तेथून मार्ग काढला न काढला तोच महामार्गावर प्रचंड मोठी रांग लागलेली दिसत होती. रस्त्याच्या दोन्ही बाजूकडील वाहतूक पूर्ण ठप्प झाली होती. श्विन स्कॉट विरुद्ध बाजूने पुढे गेलो तर आकाशात उंच जाणारा धूर दिसू लागला. थोडे पुढे जाताच संपूर्णपणे अग्नीच्या स्वाधीन झालेली मारुती ओम्नी नजरेस पडली. पुढे आणखी दोन सायकलस्वार वाट काढत होते. त्यांच्याच बरोबर श्विन स्कॉटनेही बघ्यांच्या गर्दीतून वाट काढली. काही अंतरावरच आम्हाला मागे टाकून भरधाव वेगात पुढे गेलेले सायकलस्वार थांबलेले दिसले. त्यांच्यापैकी एकाचे चाक रुसले होते. त्यांच्याशी ओळख करून घेत आम्ही जलदीने पुढे निघालो. 
अखेरीस आम्ही तळेगाव गाठले तरी वरुणराज मात्र आमच्यावर प्रसन्न झालाच नव्हता.

मंगळवार, २४ जुलै, २०१८

७ वाजून ५ मिनिटे

आकाशवाणी ब केंद्र आणि सकाळची शाळेत जाण्याची धावपळ यांचे एक अतूट नाते होते. त्या केंद्रावर सुरु असलेल्या कार्यक्रमाच्या वेळेनुसार सकाळची आन्हिकं आटोपत असत. घड्याळबाबांची तेव्हा गरजच लागत नसे.

दूरदर्शन सुरु झाला असला तरी त्याची वेळ संध्याकाळी... आणि तेही ठराविक दिवशी! मंगळवारी संध्याकाळी किलबिल, गुरुवारी छायागीत, शनिवारी मराठी चित्रपट आणि रविवारी हिंदी चित्रपट एवढाच काय तो दूरदर्शनचा संबंध! दूरदर्शनचे दर्शन केवळ संध्याकाळी. मात्र दिवस उजाडायचा तो केवळ आणि केवळ आकाशवाणीच्या साथीने!

बालपणीची सकाळ आकाशवाणीने व्यापलेली होती. आकाशवाणी वाद्यवृंदाने एकसुरात म्हटलेली गाणी,'हवामान वृत्त', 'गांधी ने कहा था' याचबरोबर सकाळची धावपळ आणखी एका महत्वाच्या कार्यक्रमाशी जोडलीे होती. खरतर त्या कार्यक्रमात काय सांगितले जाते ते ऐकायला वेळ नसायचा. तो कार्यक्रम होता ७.०५ च्या बातम्या!

आजच्या काळातील खाजगी वाहिन्यांवरील रंजकपणा (आणि अतिरंजितपणा) असलेल्या  बातम्या न सांगता, स्पष्ट आणि सरळ शब्दात त्या बातम्या सांगितल्या जायच्या. खरेतर एखादे गाणे ऐकावे तश्या प्रकारे तालबद्ध आणि सुरात त्या बातम्या सांगितल्या जायच्या.

आजही सकाळी दूरदर्शन आणि इतर वाहिन्यांवरील कार्यक्रमाने माझी सकाळ उगवत नव्हती. मात्र महाराष्ट्र बंदच्या पार्श्वभूमीवर सकाळी दूरदर्शनवरील खाजगी वृत्तवाहिनी सुरु केली... आणि बातमी ऐकली ती आकाशवाणीचा आवाज हरवल्याची. हो, तोच आवाज जो सकाळी ७ वाजून ५ मिनिटे झाल्याची जाणीव करून द्यायचा. मला शाळेसाठी घरातून निघण्याची वेळ झाल्याची सूचना देणारा तो आवाज हरवल्याची बातमी आज दूरदर्शनच्या खाजगी वाहिनीवर सकाळी ऐकू येत होती. बालपणीचा आणखी एक दुवा निखळल्याची ती बातमी होती. आता यापुढे तो लयबद्ध आवाज कधीच ऐकू येणार नव्हता...

'सुधा नरवणे बातम्या देत आहेत' हा आवाज कायमचा बंद झाला होता!

मंगळवार, १० जुलै, २०१८

कागज की कश्ती

आषाढ हा वर्षा ऋतुमधील पहिला महिना. सूर्याच्या दाहकतेमुळे तप्त झालेल्या धरतीला शांत करण्यासाठी कृष्ण मेघांचे आगमन होणारा हा महिना. येणारे पावसाळी ढग आपल्या सरींनी वातावरणातील प्रदूषण दूर करून पृथ्वी आणि आकाश ह्यांना पवित्र करतात म्हणून ह्या महिन्याला पवित्र मास म्हणजे शुचिमास असेही म्हणतात.

गेल्या आठवड्यापासून पावसाने जोर पकडला होता. चार दिवस सूर्यदर्शनही झाले नव्हते. त्यातच रंगात आलेल्या पावसाने आज तर रौद्र रूपही धारण केले होते. सर्वत्र काळोखी पसरली होती. मुंबईची जीवनवाहिनी असलेल्या 'मरे' आणि 'परे' केव्हाच गलितगात्र झाल्या होत्या. मात्र तरीही मुंबईकर सवयीने कार्यालयात जाणे एन्जॉय करत होते.

आज संध्याकाळी 'मरे'च्या तावडीतून सुटून परत घरी येत असताना डोंबिवली स्टेशनला उतरल्यावर पावसाने माझे जोरदार स्वागत केले. पावसाच्या दणदणाटामुळे मला मात्र उत्साह वाटत होता. अर्थात पाऊस कसाही आणि कितीही असला तरी मुंबईकर त्या पावसाची मजा नेहमीच घेतात. आज ह्या पावसाचा नाद ऐकताना अचानक माझे मन भूतकाळात गेले.

पावसाची माझी पहिली आठवण म्हणजे आम्ही कौलारू चाळीत राहत असतानाची. घरासमोर गुडघाभर पाणी साठणे तर नित्याचेच. सुमारे १९७५ चा तो काळ. पावसाचे पाणी भरण्यासाठी अंगणात आम्ही बादली ठेवायचो आणि अंगणात साठलेल्या पाण्यात ती बादली वाहवत पुढच्या घराला निमंत्रण द्यायला धावायची.

शाळेतून घरी येत असताना वाटेत एक मैदान होते. पावसाळ्यात त्या मैदानाचे तळे व्हायचे. मग आम्ही शाळेतुन थेट घरी कसचे पोचणार. त्या मैदानाशी गेल्यावर आमची स्पर्धा सुरु व्हायची. मैदानाशेजारील पडलेल्या दगडातून शक्यतो चपटा दगड शोधायचा आणि कमरेत वाकून हात आडवा करून तो दगड पाण्यात मारायचा. तो दगड पाण्यात मारल्यावर त्या पाण्यावर आपटून वर उडायचा आणि परत पाण्यावर आपटायचा. मारलेला दगड कितीवेळा असा पाण्यावर आपटून वर उडतो हे पाहण्यात किती वेळ निघून जायचा हे कळायचेच नाही.

ते मैदान म्हणजे आमचे दुसरे घरचं. मैदानात तळे साठले नसले तर पापण्यांना न जुमानता डोळ्यात पाणी शिरत असले तरी त्या पावसात क्रिकेट खेळण्याची मजा काही औरच. काही मूलं ह्या पावसाच्या दिवसात बिळातील खेकड्याना गवताचे आमिष दाखवत बाहेर काढत आणि त्यांना पकडत. आमचा खेळ व्हायचा पण त्या खेकड्यांचा मात्र जीव जायचा.

वडील घरात नसल्याची संधी साधून मांडीपर्यंत येणारे त्यांचे गंबुट घालण्याची मजा काही औरच. खरंतर ते गंबुट घालून चालताही यायचे नाही, पण गंबुट घालण्याचे जे सुख मिळायचे त्याला तुलना नव्हती.

आज लोकलमधून डोंबिवली मध्ये उतरल्यावर पावसाने केलेल्या जोरदार स्वागतामुळे अश्या अनेक आठवणी पावसाच्या सरींप्रमाणे एकापाठोपाठ येत होत्या. अन त्याचबरोबर आठवली आमच्या घरासमोर साठलेल्या पाण्यात सोडलेली कागदाची होडी. आणि भर रस्त्यातच नकळत शब्द उमटले..
'ये दौलत भी ले लो, ये शोहरात भी लेलो
भले छिन लो मुझसे मेरी जवानी
मगर मुझको लौटा दो बचपन का सावन
वो कागज की कश्ती, वो बारिश का पानी'



रविवार, ८ जुलै, २०१८

लोकलकळा

आज जाग आली ती पावसाच्या गडगडाटातच! नभातून कोसळणाऱ्या धारांच्या माळाच अवतरत होत्या. पावसाचा जोर पाहून मी श्विनला घरी ठेवून आज लोकलने TJSB House ला जायचे ठरवले.

डोक्यावर छत्री घेऊन स्टेशनला पोचलो तोपर्यंत डोके वगळता पुन्हा पूर्ण स्नान झाले होते. सुदैवाने गाडीला मात्र फार गर्दी नव्हती. अर्थात पावसाचा फायदा घेत लोकल सुखेनैव रित्या जात होती. दिवसभर पावसाचा जोर कमी जास्त होत असला तरी पाऊस पूर्णपणे थांबत नव्हता. संध्याकाळी घरी परत जाण्याची वेळ झाली तेव्हा श्विनची हटकून आठवण झाली. मात्र श्विन आज घरी होती आणि मला आज लोकलच्या प्रवासाची संधी प्राप्त झाली होती.

मुलुंड स्टेशनला पोचताच पाहिले तर तीन नंबरच्या फलाटावर एक जलद लोकल येणार असल्याचा इंडिकेटर लावला होता. मी धावतच फलाटावर पोचलो. गाडी येण्याच्या आत फलाटाचे शेवटचे टोक गाठण्यासाठी पटापट चालत गेलो. इंडिकेटरवर गाडी लावली असली तरी किती वेळाने येणार ती वेळ लावली नव्हती. फलाटावर येरझाऱ्या घालत एक नंबरच्या फलाटावर गाडी लावत आहेत का याची मी चाहूल घेत होतो. मात्र तेथे ठाण्यापर्यंत जाणारी गाडी लावली होती. बऱ्याच वेळाने समजले की तिसऱ्या फलाटावर येणारी जलद लोकल यायला तब्बल १८-२० मिनिटे बाकी होती. दरम्यान पहिल्या फलाटावरील ठाणे लोकल गेली होती आणि पुढील कल्याण लोकल येणार असल्याचे इंडिकेटर लावले होते. वेळ न दवडता मी पहिल्या फलाटावर पोचलो. पुढील १० मिनिटात गाडी आली ती तुडुंब भरलेली होती. त्या गाडीच्या दरवाजापर्यंतही जाता येणे मला शक्य झाले नाही. मात्र त्याच फलाटावर पुन्हा कल्याण गाडी लावली असल्याने मी त्याच फलाटावर वाट पहायची ठरवली. आणखी ५ मिनिटे वाट पाहिल्यावर समजले की ती कल्याण गाडी अजून १५-२० मिनिटे येणार नाही. एवढ्यात तीन नम्बरवरील जलद लोकलची वेळ झाल्याने अस्मादिक पुन्हा तिसऱ्या फलाटावर गेले. मात्र केवळ पुनरावृत्ती होत मी लोकलच्या दरवाजापासून दूरच राहिलो. त्यामुळे आता परत पहिल्या क्रमांकावरील लोकलसाठी परत फलाट बदलला. ह्यावेळी मात्र सुदैवाने मी लोकलमध्ये प्रवेश करू शकलो.

दरवाजातून शिरताच चष्मा नाकावरून उड्डाणाच्या तयारीत असल्याचे लक्षात आले. क्रिकेटमध्ये झेल घेण्याचा पूर्वी सराव केल्याचा मात्र इथे फायदा झाला. चष्मा तसाच उजव्या हाताने हवेतच झेलून पुन्हा नाकावर प्रस्थापित केला. पुढील पाऊल टाकताच लक्षात आले की डाव्या पायातील बूट पायातुन निघाला आहे. गाडीने अजून फलाट सोडला नव्हता. माझ्या मागून गाडीत चढणाऱ्या प्रवाश्यांचा लोंढा येत होता. मात्र पायाच्या बोटात बूट धरून ठेवत मी पटकन बूट डाव्या हातात धरला. तो बूट परत मिळाल्यामुळे एखाद्या स्पर्धेत जिंकून त्यातील चषक पटकावण्याचा आनंद झाला होता.

पुढील स्टेशनला उतरण्यासाठी समोरून येणाऱ्या लोंढ्याला वाट करून देत मी आतल्या बाजूला जात असताना डाव्या हातातील बूट विजेता चषक धरल्याप्रमाणे उंचावून धरला होता. मात्र आता खांद्याला अडकवलेल्या बॅगचे पट्टे माझ्या खांद्यात अडकले असले तरी बॅग मात्र भलत्याच माणसांच्या मध्ये अडकली होती. त्यामुळे पुढे जाण्याचा प्रयत्न करत असताना बॅग आणि तिचे पट्टे यांची ताटातूट होण्याचा संभव मात्र निर्माण झाला होता. 

पुढील स्टेशन जाताच मागे अडकलेल्या बॅगची सुटका झाली, मात्र बूट अजून हातातच होता. अखेरीस आणखी दोन स्टेशन जाताच बूट धरलेला हात खाली नेण्यासाठी जागा मिळाली आणि तो बूट स्वगृही परतला. हे सर्व होत असताना लोकलही आरामात पुढे जात होती. 
अखेरीस चष्मा, बूट आणि बॅग हे सर्वजण आपापल्या जागी सुखरूप परतल्यावर लोकलही डोंबिवलीला पोचली.

#tjsbbank #dombivlicycleclub #cycle2work

सोमवार, २ जुलै, २०१८

मेघांची साथ

श्विनचा रुबाब आज काही औरच होता. #cycle2work साठी श्विन तयार होत असताना स्वच्छ सूर्यप्रकाश पडला होता.  त्यामुळे कालच तैलाभ्यंगस्नान केलेल्या श्विनची कांती चकाकत होती. श्विनला वेग घेणेही आज सोपे जात होते. मात्र दुर्गाडी चौक येथे अश्वशक्तीधारी वाहने एकमेकांना अडथळे निर्माण करत थांबल्यामूळे वाहतूककोंडी झाली होती.
त्या वाहनांच्या मधून वाट काढत श्विनने दुर्गाडी पूल गाठला. अर्थात अश्वशक्तीधारी वाहनांची अडथळे निर्माण करण्याची स्पर्धा पुढे कोनगाव आणि गोवेगाव येथेही सुरु होतीच. तेथेही सर्व वाहनांना गुंगारा देत श्विन पुढे निघाली. राजनोली नाका येईपर्यंत सूर्य तळपत असला तरी नाशिक ठाणे रस्त्याला लागताच मेघांनी श्विनवर छत धरले होते. त्याबरोबर मी नेहमीप्रमाणे ठाण्याच्या दिशेने क्षितीजाकडे नजर टाकली. दूरपर्यंत कृष्णवर्णीय मेघ दृष्टीस पडत नव्हते. मात्र जणू सूर्यापासून श्विनचा बचाव करण्यासाठी श्वेतवर्णीय मेघ आकाशात अवतरले होते. ओवळी गावापूढे जाताच आकाशातील दृश्य टिपण्याचा मोह आवरणे कठीण होते. श्विनच्या नजरेतून निसर्गाने रेखाटलेले चित्र टिपून आम्ही पुढे कूच केले.
वाटेत सूर्याचा लपाछपीचा खेळ रंगत होता. सूर्याने डोके बाहेर काढताच श्वेतवर्णीय मेघ श्विनचे संरक्षण करायला पुन्हा सरसावत होते. श्विनचा प्रवास त्यामुळे निर्धास्तपणे सुरु होता. श्विनला लयही छान सापडली होती. त्याच वेगात श्विनने कापूरबावडी उड्डाणपूल आणि पुढे व्हिव्हियाना मॉलसमोरील उड्डाणपूल लीलया पार केले.
तीन हात नाका मार्गे श्विनने TJSB HOUSE गाठले तोपर्यंत शुभ्रवर्णीय मेघांनी श्विनचे सूर्यापासून रक्षण केले. काळ्या मेघांचा मात्र तोपर्यंत मागमूसही नव्हता.
TJSB HOUSE दिवसभर थांबून संध्याकाळी श्विन ऑफिसहून घरी निघाली तेव्हा मात्र नूर पार पालटला होता. सकाळी गैरहजर असलेल्या कृष्णवर्णीय मेघांनी त्यांची जबाबदारी स्वीकारली होती. श्विन ऑफिसहून निघण्याअगोदरच पावसाची सुरुवात झाली होती. सकाळी श्वेतवर्णीय मेघ श्विनची काळजी घेत होते, तर आता ते काम कृष्णवर्णीय मेघ पार पाडत होते. संध्याकाळी मानकोलीपासून दुर्गाडीपर्यन्त अश्वशक्तीधारी वाहने बऱ्याचदा अतिसंथ गतीने जात असतात. राजनोली नाका, कोनगाव, दुर्गाडी पूल येथे तर गोगलगायसुद्धा ह्या वाहनांना मागे टाकू शकेल अशी परिस्थिती असते. या सर्व कोंडीतून श्विन मार्ग काढत पुढे जात असताना श्विनला ताजेतवाने ठेवण्याचे काम आज संध्याकाळी कृष्णवर्णीय मेघ करत होते. पावसाचा जोर जास्त नसल्याने श्विनला वेगही नियमित ठेवता येत होता. संततधार धरत अभिषेक करणाऱ्या मेघांनी श्विनला घरापर्यंत साथ दिली आणि सकाळची गैरहजेरी पूर्णपणे भरून काढली.

रविवार, १ जुलै, २०१८

सायकलोपासना

एखादी भाषा शिकणे आणि त्या भाषेतून शिकणे यातील फरक न समजणाऱ्या लोकांना सुशिक्षित तरी कसे समजायचे?

एखादी गोष्ट समजून घ्यायची असेल तर आपल्याकडे ज्या भाषेतील शब्दसंचय अधिक असेल त्याखेरीज इतर कोणती भाषा उपयुक्त असणार? एखादे मूल जेव्हा भाषा आत्मसात करत असते तेव्हा त्याला मातृभाषा आणि स्थानिक भाषा ह्याच सतत कानावर पडत असल्याने ह्याच भाषांतील शब्दसंचय अधिक विकसित होत असतो. अर्थातच वेगवेगळ्या विषयात 'ज्ञान' मिळवण्यासाठी मातृभाषा किंवा स्थानिक भाषा हेच उत्तम माध्यम असू शकते.

दुसरी एखादी भाषा शिकायची असेल तर शिक्षण त्या भाषेच्या माध्यमातून घेण्याची नव्हे तर त्या भाषेच्या शिक्षणाची आवश्यकता असते. दुर्दैवाने हा फरक न समजू शकलेले पालक त्यांच्या पाल्याना त्या परक्या भाषेच्या माध्यमातून शिकवायचा प्रयत्न करतात. मग सुरु होते निव्वळ घोकंपट्टी!

रामायण, महाभारत, इसापनीती आणि लहान मुलांच्या इतर अनेक गोष्टी ज्या आजीआजोबा मातृभाषेतून सांगतात त्या सहजपणे कळतात. मात्र परक्या भाषेतून शिकताना ह्याच गोष्टी 'पाठ' कराव्या लागतात. त्यामुळे परक्या भाषेच्या माध्यमातून प्राथमिक शिक्षण मिळवण्याच्या काळात मुलं इतिहास, भूगोल आदी विषय न समजून घेता निव्वळ 'पाठांतर' करतात.

शिवाय मातृभाषा, स्थानिक भाषाचे लिहावाचायचे ज्ञानही तिसऱ्या स्तरावर राहिल्याने त्यांना स्थानिक लेखक आणि कवी यांचे साहित्यही वाचता येत नाही. त्यातही इंग्रजी सारख्या सातासमुद्रापार भाषेत जर प्राथमिक/ माध्यमिक शिक्षण घेतले तर त्यांना थेम्स नदीकाठची संस्कृती, इतिहास, भूगोल समजला तरी इंद्रायणी काठच्या संस्कृती, इतिहास, भूगोलापासून ही परक्या भाषेत शिक्षण घेतलेली अभागी मुलं दूरच राहतात.

#Dombivlicycleclub मधील सदस्य गन्धार डोम्बिवलीकर (गन्धार कुलकर्णी) मातृभाषेतील शिक्षणाचे महत्व सांगण्यासाठी आज भारतीय राष्ट्रीय दिनांक १० आषाढ १९४० रोजी सायकलवरून भारत भ्रमणासाठी निघाला आहे. तो जवळपास ५५० दिवस सायकलिंग करत भारतभर फिरणार आहे. या दरम्यान वाटेत लागणाऱ्या गावात संवाद साधत तो मातृभाषेतील शिक्षणाचे महत्व सांगणार आहे.

या मोहिमेबद्दल गंधारला मनपूर्वक शुभेच्छा

भेट आसामच्या शिवाजीशी: कोलकाता गुवाहाटी सायकलसफर भाग ३३

आमची गुवाहाटी येथील व्यवस्था रवींद्र हणमत्तेकर करणार होते. आम्ही पुढे एक चौकात जाऊन त्यांना संपर्क करण्याच्या निमित्ताने चहा पिण्यासाठी थांब...