पंचतारांकित क्षुधाशांती: कोलकाता चेन्नई सायकलसफर

मुंबईहून कोलकाता येथे आम्ही विमानाने तर आमच्या सायकली रेल्वेने आल्या होत्या. बहुधा त्यामुळे त्या सायकली आमच्यावर रुसल्या होत्या. आनंदची सायकल पुन्हा पुन्हा तिला रेल्वेने कसा त्रास दिला हे आम्हाला जाणवून देत होती. तिच्या मागच्या चाकाने परत एकदा सरळ रेषेत चालायला नकार दिला. त्यातच आमच्या सामानाची ओझीही मागच्या चाकावर असलेल्या कॅरीयरवर लादलेली होती. त्यामुळे आनंदच्या सायकलचा त्रागा आणखीच वाढला होता. आनंदने परत मला जवळपास डेकाथलॉन दुकान शोधायला सांगितले. कोलकाता सोडल्यानंतर आम्हाला मोठे शहर बहुधा लागलेच नव्हते. त्यामुळे इथे डेकाथलॉन शोधणार तरी कुठे?

सुदैवाने जवळच हमरस्त्यावर बाजार लागला. आनंदने एका इसमाला डेकाथलॉन विचारले. त्याला बंगालीखेरीज बहुधा कोणतीच भाषा येत नसावी.  मी तेथील माणसांना न्याहाळत आम्हाला कोण मदत करू शकेल ह्याचा अंदाज घेत पुढे जात होतो. इतक्यात मला एक इसम दिसला. त्याच्याकडे पाहून मला असे वाटले की हा बहुधा खेळासंबंधी माहिती देऊ शकेल. त्याचे कपडे इतरांपेक्षा थोडे निराळे होते, पायात स्पोर्ट्स शुज होते. सुदैवाने माझा अंदाज खरा ठरला. मी त्याला डेकाथलॉनचे दुकान विचारताच तो म्हणाला इथे जवळपास डेकाथलॉन दुकान तर नाही. त्याने आमच्या सायकली पाहिल्या होत्याच. त्यामुळे त्याने लगेचच पुढे सांगितले मात्र इथे पुढे शहरात गेलात तर तिथे तुम्हाला बेरा सायकल शॉप दिसेल. तिथे सायकलच्या चाकाचे out काढून मिळेल का ह्याची शंका आम्ही व्यक्त करताच त्याने अगदी खात्रीपूर्वक होकार दिला. त्याचे आभार मानून आम्ही पुढे निघालो. डावीकडे वळण घेत आम्ही बागनान शहरामध्ये शिरलो.

हावडा जिल्ह्यातील बागनान हे शहर कोलकातापासून साधारण ५० किमी अंतरावर आहे. दामोदर आणि रुपनारायण ह्या दोन नद्यांच्या मध्ये हे शहर वसलेले आहे. शहर तसे आटोपशीर... खरतर ह्याला शहर म्हणावे की खेडेगाव...! जेमतेम १५००० च्या आतबाहेर लोकवस्ती. मात्र येथील बागनान हायस्कूल १८५४ सालातील आहे... म्हणजे तब्बल १७० वर्ष जूने आहे. बहुधा ह्यामुळेच येथील साक्षरता प्रमाण ८५% पेक्षा जास्त आहे.

आम्ही शिरलो तो शहरातील रस्ता अरुंद होता. बहुधा हा बाजारातील मुख्य रस्ता होता. दोन्ही बाजूला ओळीने दुकाने होती. रस्ताही चांगलाच गजबजलेला होता. आम्ही आता चालण्याच्या गतीने सायकल चालवत होतो. वाटेत एक शाळा होती. आम्ही नेमके शाळा सुटण्याभरण्याच्या वेळेस शहरात शिरलो होतो. रस्त्यावरच्या गजबजाटात शाळेच्या विद्यार्थ्यांचीही भर पडली होती. वाटेत विश्वकर्मा सायकल मार्ट हे सायकलचे छोटे दुकान दिसले. मला शंका आली की इथे आपले काम होणार नाही. मी बेरा सायकल शॉप च्या शोधत पुढे निघालो. आनंद मात्र विश्वकर्मा सायकल मार्टपाशी थांबला. तेथील दुकानदाराने काम होईल असे सांगितले. दुकानात आणखी एका सायकलचे काम सुरूच होते. रस्ता इतका अरुंद होता की आम्हा तिघांच्या सायकल दुकानाबाहेर उभ्या करायला जागाच नव्हती. खरतर सायकलच काय मला आणि आनंदला उभे राहायलाही जागा नव्हती. संजयने थोडे मागे रस्त्याच्या पलीकडे त्याच्या सायकलसह जागा मिळवली.

दुकानदाराचे इतर काम सुरू होतेच त्याबरोबर त्याने आमची माहिती घेतली. आम्ही मुंबईहून आलो आहोत हे ऐकताच तो खुष झाला. त्याची मुलगी अंबरनाथ येथे राहते. थोड्याच वेळात विश्वकर्मा ह्यांचा मुलगा तिथे आला आणि विश्वकर्मा तेथून निघून गेले. तेथील कामगाराने एव्हाना आनंदच्या सायकलच्या चाकावर लक्ष केंद्रित केले होते.

ज्युनिअर विश्वकर्मा आमची माहिती घेत होताच त्याबरोबर त्याच्या संपूर्ण घराण्याची आणि त्यांच्या दैनंदिन कारभाराचीही माहिती देत होता. दोघेही बापलेक सकाळी आश्वशक्तिधारी दुचाकी वापरतात आणि संध्याकाळी मात्र मनुष्यशक्तीधारी दुचाकी म्हणजे सायकल वापरतात. त्याने स्वतः MBA केले होते. मात्र त्या जोरावर नोकरी पत्करण्यापेक्षा त्याने वडिलांच्या सायकलच्या दुकानातच लक्ष द्यायला सुरुवात केली होती. अर्थात त्याला त्याचा अभिमानच होता. त्याची इतकी अखंड बडबड सुरू होती की त्यामुळे आम्हाला आमचेच तोंड दुखायला लागले की काय असे वाटू लागले. मात्र तो अतिशय आस्थेने, आपुलकीने बोलत होता. त्याला आमच्या मोहिमेविषयी कळकळ वाटत होती. 

खरतर पोटातील कावळ्याचे काय करायचे हा प्रश्न सतावत होताच. त्याला शहरात कोणते चांगले हॉटेल आहे का असे विचारताच तो म्हणाला, बागनान शहर सोडल्यावर कोलाघाट येईपर्यंत धाबे दिसतील त्यानंतर फक्त पंचतारांकित हॉटेल दिसतील. आम्हाला पंचतारांकित नव्हे तर लवकरात लवकर क्षुधाशांती करेल असे सर्वसाधारण हॉटेल हवे होते.

आनंदच्या सायकलची शुश्रुषा होताच आम्ही त्याने सांगितलेले धाबे शोधत निघालो. आमच्या दुर्दैवाने त्याने सांगितलेले कोणतेही धाबे न दिसताच कोलाघाट दिसला. आता आम्ही पंचतारांकित हॉटेलमध्ये सायकल कुठे ठेवायच्या आणि पैसे कसे वाचवायचे ह्याचा विचार करत पुढे जाऊ लागलो. जवळपास ३ वाजायच्या सुमारास मात्र मला रस्त्याच्या बऱ्याच आतमध्ये एक ढाबा दिसला. रस्त्यापासून ढाबा बराच आत होता आणि मध्ये मोकळे आवार होते. रस्त्यावर एक लष्करी गाडी आणि एक पोलीस गाडी दिसत होती. दोन्ही गाड्या रिकाम्याच होत्या. त्यातील प्रवासी त्या धाब्यामध्ये क्षुधाशांती करायला गेले होते. हे पाहताच मी ठरवले आम्हाला पाहिजे असे हेच ते जगातील सर्वोत्तम जेवायला मिळण्याचे ठिकाण! जवळपास दुसरे कोणतेही हॉटेल नव्हते. बहुधा ज्युनिअर विश्वकर्मा ज्याला पंचतारांकित हॉटेल म्हणत होता ते हेच असावे. त्याच्या आणि आमच्या संकल्पनेमध्ये बहुधा थोडासा फरक असावा.

आम्ही पायउतार होऊन आमच्या सायकलींना विश्रांती दिली. समोर पाण्याचे तीनचार नळ रांगेत लावलेले होते. त्यातील पाणी पायावर, चेहऱ्यावर मारून आधी आम्ही थोडे शांत झालो. आवारात टेबल खुर्च्या टाकलेल्या होत्या. तसेच आतमध्येही बसायची सोय होती. मात्र एकतर नैसर्गिक वारा लागावा आणि सायकलवरही लक्ष राहील अशा दुहेरी उद्देशाने आम्ही बाहेर बसूनच क्षुधाशांती करायचे ठरवले. जेवणाची चव छान होती. खरतर उन्हे कलायला लागेपर्यंत भुकेले राहिल्यावर मिळणारे जेवण पंचपक्वांनांसारखेच वाटत होते. बहुधा विश्वकर्माने हे ओळखूनच कालाघाटनंतर पंचतारांकित हॉटेल दिसतील असे सांगितले असावे.