चिलिका: कोलकाता चेन्नई सायकलसफर

छेनाची मिठाई, फ्लॉवर भजी हाच आमचा आजचा न्याहारी आणि जेवणाचा आहार होता. मात्र कोलकाता सोडल्यानंतर प्रथमच हिरवागार निसर्ग आमची साथ करत होता. शक्यतो उजेडात पोचून जवळच चिलिका लेकला धावती भेट देण्याचा विचार होता. त्यामुळे आम्ही सायकली दामटवल्या. चिलिका गाव जवळ आले तसा एक उड्डाणपूल दिसू लागला. एव्हाना साधारण पाच वाजले होते. मी पटकन आघाडी घेत गुरुद्वाराच्या ठिकाणाचा अंदाज घेतला. उड्डाणपुलाखालून महामार्गाच्या पलीकडील सेवा रस्त्यालगत गुरुद्वारा होता. मात्र त्या उड्डाणपुलाखालील रस्त्याला डाव्या बाजूला INS CHILIKA चा फलक दिसत होता. 

भारतीय नौदलातील खलाशी आणि अग्निपथ भरतीसाठी INS CHILIKA ही प्राथमिक प्रशिक्षण संस्था आहे. १९८०ह्या वर्षी ही संस्था सुरू करण्यात आली. ह्या संस्थेमध्ये नव्याने भरती झालेल्या युवकांना नौदलाच्या मूलभूत मूल्यांनी सुसज्ज असलेल्या कणखर, शिस्तबद्ध समुद्री योद्ध्यांमध्ये विकसित करण्यासाठी शारीरिक आणि शैक्षणिक दोन्ही प्रकारचे व्यापक प्रशिक्षण दिले जाते. दरवर्षी हजारो प्रशिक्षणार्थींना इथे प्रशिक्षण दिले जाते. या संस्थेमध्ये सध्याच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी आधुनिक, अत्याधुनिक प्रशिक्षण पायाभूत सुविधा आहेत. चक्रीवादळांच्या वेळी पूर मदत कार्यात देखील ही संस्था मदत करत असते.

आम्हाला मात्र INS CHILIKA येथे भेट देण्यासाठी ना वेळ होता ना संधी. मी उड्डाणपुलाखालून वळण घेऊन सेवा रस्त्याला लागलो. गुरुद्वाराचा उच्च आणि भक्कम दरवाजा बंदच होता. मी थोडावेळ तिथे घुटमळत असताना एक छोटा मुलगा कुतुहलाने माझ्या जवळ आला. त्याने सांगितले तो दरवाजा ढकलून आत जा. त्याप्रमाणे मी आत गेलो. तिथे फरशीबंद मोकळे आवार होते. आवाराच्या चहूबाजूने बांधकाम होते. उजव्या बाजूला एक खोली होती, समोर एक आडवे सभागृह होते. तर डाव्या बाजूला दुमजली बांधकाम होते. तिथेच खाली कार्यालय आहे असे वाटून मी तिथे गेलो. पण तिथेही कोणीच नव्हते. मी सचिनसिंगला फोन लावला. तोही उचलला गेला नाही. जवळच एक नळ दिसला. मी आवारात सायकल लावून पाण्याने चेहरा धुतला आणि आनंद व संजय ह्यांना गुरुद्वाराच्या मार्गाची कल्पना दिली. सचिनसिंग ह्यांना दोन तीन फोन केले तरी प्रतिसाद मिळेना. आजूबाजूला कोणतीच जाग दिसत नव्हती. थोड्या वेळाने एक बारीक अंगकाठी असलेला सरदार आला. आनंद आणि संजयही आलेच. सचिनसिंग वयाने चांगलाच तरुण होता. मात्र गुरुद्वाराची संपूर्ण जबाबदारी त्याच्यावर होती. त्याने लगेचच आम्हाला पहिल्या मजल्यावरील एक खोली दिली. 

पंजाबमधील फिरोजपूर येथे राहणारे माझे मित्र सोहनसिंग सोधी ह्यांना मी फोन लावला आणि सचिनसिंग बद्दल सांगितले. भारताच्या दुसऱ्या टोकावरील छोट्याश्या गावात अतिशय तरुण वयात गुरुद्वाराची जबाबदारी सांभाळणाऱ्या सचिनसिंगबद्दल मला फार कौतुक वाटत होते. सोधी आणि सचिनसिंग ह्यांना एकमेकांची ओळख करून दिली. पाकिस्तानच्या म्हणजे भारताच्या पश्चिमी बॉर्डर वरील फिरोजपूर आणि भारताच्या पूर्व किनाऱ्यावरील चिलिका दरम्यान हा स्नेहाचा पूल नक्कीच बांधला गेला.

एव्हाना थोडाफार अंधार झाला असला तरी चिलिका लेक बघायला जायचे ठरले. वास्तविक सायकल सफर करत असताना एकदा सायकल थांबवली की परत पेडल मारायला मी तयार नसतो. त्यामुळे सायकलचे दिवे, घंटी मी काढून ठेवली होती. मात्र आनंदने सांगितल्याप्रमाणे आम्ही सायकलनेच जायचे ठरवले. त्या उड्डाणपुलाखालून उलट दिशेने थोडी रपेट केल्यावर बाळूगावला जाणाऱ्या एका रस्त्यालगत चिलिका लेक दिसत होता. दिसत होता नव्हे तर अंधारातही तेथील दृश्य डोळ्याचे पारणे फेडत होते. आनंदने आग्रह धरला नसता तर हे दृश्य बघण्याची संधी तर गेली असतीच, मात्र मुख्य म्हणजे काय गमावले आहे हेही समजले नसते. चिलिका लेकच्या जवळून साठ सत्तर किमी सायकलवून देखील ह्या लेकला भेट दिली नसती तर आमच्यासारखे दुर्दैवी आम्हीच ठरलो असतो. साधारण सातचा सुमार झाला होता. लेक जवळून एक छोटा अरुंद रस्ता जात होता. त्यावरून सायकलवताना चिलिका लेक आम्ही डोळ्यात साठवत होतो. संध्याकाळच्या त्या समयी त्या शांत तलावाचे वातावरण नक्कीच एखाद्या मैफिलीसारखा वाटत होते. 

जवळच चहाचा आस्वाद घेत आम्ही पुन्हा एकदा गुरुद्वारामध्ये आलो. सचिनसिंग आणि त्याचा एक साथीदार आमची वाटच पाहत होते. त्यांना एका लग्नाच्या कार्यक्रमाला जायचे होते. मात्र त्या आधी त्यांनी आमच्यासाठी जेवण बनवून ठेवले होते. आम्हाला भूक तर लागली होतीच. सगळे किचन आमच्याच ताब्यात होते. तिथे आम्ही तिघांनीही मनसोक्त ताव मारला आणि दिवसभराची भूक भागवली.