श्विनचा आनंदसोहळा - जागतिक सायकलदिन

समता, स्वातंत्र आणि विश्वबंधुता साधणारे सायकलखेरीज कोणते वाहन असू शकेल.  

दिवस सुरु होताच आपल्याला सेवा देणारे दुधवाले, पेपरवाले यांच्यापासून पंतप्रधानपदावरील व्यक्तीपर्यंत सगळ्यांनाच सायकलचा प्रवास सहज करता येण्याजोगा तर आहे, शिवाय परवडणाराही आहे. निसर्गाशी जवळीक साधताना आपल्या स्वतःशीही जवळीक साधण्याचे स्वातंत्र सायकलप्रवासा दरम्यान मिळते. तसेच सायकलप्रवासादरम्यान (आणि समाजमाध्यमांवरील सायकलसमूहा द्वारे) अमेरिकेपासून ऑस्ट्रेलिया पर्यंत मित्र परिवार जोडत विश्वबंधुता साधता येते. 

चित्रपटांद्वारे तर सायकलिंग करताना 'राम भजन कर लेना रे एकदिन जाना रे भाई' हे जीवनविषयक तत्वज्ञान सांगितले आहे. तसेच' मै चली मै चली देखो प्यार की गली' असा तारुण्याचा संदेशही सायकलिंगद्वारे दिला आहे.

सायकलने अनेकजणांना शिक्षणाच्या, क्रीडा क्षेत्राच्या संधी उपलब्ध करून दिल्या आहेत आणि अनेकांना आरोग्याची गुरुकिल्लीही मिळवून दिली आहे.

अश्या सायकलचा शोध लागून जवळपास २०० वर्षे पूर्ण होत असताना ह्या वाहनाचा सन्मान करण्यासाठी ३ जून हा जागतिक सायकल दिवस म्हणून नियोजित करण्यात आला.

मुंबईतील अनेक सायकल क्लब्स सायकलदिनानिमित्त कार्यक्रमाचे आयोजन करत असताना डोंबिवली सायकल क्लबच्या (DCC) वर्तुळात मात्र शांतता होती. त्यामुळे मी थोडा अस्वस्थ होतो. मात्र ३ जून हि तारीख जवळ येऊ लागताच हालचाली सुरु झाल्या आणि एक दोन दिवस आधी जागतिक सायकल दिनानिमित्त लोणाड येथे सायकलसफर काढायचे निश्चित झाले.

'No helmet no ride' हि सूचना ठळकपणे सांगितली गेली. पाहता पाहता एका दिवसात ५० हुन अधिक DCC सदस्य येणार हे निश्चित झाले. आमचे जेष्ठ सदस्य अय्यरकाका ह्यांना सायकल चालवता येणे शक्य नव्हते, मात्र येण्याची इच्छा होती. सायकलदिन साजरा करताना त्यांची उपस्थिती आमच्यासाठी महत्वाची होती. मग एक सपोर्ट वेहीकल घेऊन त्याबरोबर अय्यरकाका येतील असे ठरले.

अखेर तो दिवस उजाडला. खरतर मी ह्या दिवसाची इतकी वाट पाहत होतो की रात्री झोपही लागली नाही. श्विन जवळपास महिनाभराने रस्त्यात धावणार होती. पहाटे श्विनजवळ गेलो तर श्विनही ह्या दिवसासाठी उत्सुक होती. अर्थात आज तिच्यासाठी मानाचा दिवस होता! मी श्विनला तयार करून फडके रस्ता येथील गणेशमंदिराकडे निघालो. तिथे DCC चे अनेक सदस्य आधीपासूनच येऊन तयार होते. आम्ही ९० फुटी रस्त्याच्या दिशेने कूच केले. तेथील चौकात काहीजण सामील होणार असल्याने तेथे पहिला थांबा घेतला. पूर्वनिर्धारीत वेळ होताच सर्वजण एका रांगेत एकामागोमाग उभे राहिले आणि उपस्थित सदस्यसंख्येची मोजणी केली. जवळपास ४५ सदस्य हजर होते. 

अवघ्या चार वर्षांची असताना DCC परिवारात काही वर्षांपूर्वी सामील झालेल्या जिया पासून वयाने सर्वात जेष्ठ मात्र उत्साहाने तरुण असलेल्या अय्यरकाकांसह सगळे सदस्य आजच्या सायकलफेरीला उत्सुक होते.  

९० फुटी रस्ता, पत्री पूल पार करून आम्ही २ डझन गतिरोधक असलेल्या गोविंदवाडी बायपासकडे वळलो. ती अडथळ्यांची शर्यत पार करून दुर्गाडी किल्ला गाठला तोपर्यंत मात्र काहीजण पुढे मागे झाले होते. दुर्गाडी चौकातील महाराजांचा अश्वारूढ पुतळा आम्हाला प्रोत्साहन देत होता आणि शिस्तीचे महत्वही समजावत होता. आधारवाडी चौकात डावीकडे वळत आम्ही पडघ्याकडे जाणाऱ्या रस्त्याला लागलो. नदीवरील पूल पार करताच पुढील अरुंद रस्ता स्वागत करत होता. कालच पडलेल्या पावसामुळे वातावरण उल्हसित झाले होते. सर्वजण एका रांगेत पुढे जात बापगाव सोनाळे मार्गावरून लोणाड गावाकडे वळलो.

चौधरपाडा (ब्रह्मपुरी) या गावात एका मंदिरात एक पुरातन शिलालेख जतन करून ठेवला आहे. DCC सदस्यांनी तेथे विसावा घेत त्या शिलालेखाचे निरीक्षण केले. हा शिलालेख शिलाहार राजा द्वितीय केशीदेवाने एका ब्राह्मण कुटुंबाला उदरनिर्वाहासाठी ११६१ च्या माघ कृष्ण चतुर्थी (२४ जानेवारी १२४०) रोजी बापगावातील मांजसपल्ली (वाडी) दान केल्याबद्दल आहे.

हा शिलालेख चौधरपाडा येथे १८८२ साली सापडला आहे.

तेथून सर्वजण १ ल्या शतकात बांधलेल्या शिवमंदिरापाशी पोचले. हे शिवमंदिर भग्नावस्थेत आहे. मात्र आतील गाभारा शाबूत असून येथे आजही पूजा अर्चा सुरु असते. मंदिराभोवतीचे इतर बांधकाम आज अस्तित्वात नसले तरी काही कोरीव काम त्या काळातील कलेची साक्ष देत आहे. गाभाऱ्यात शंकराची पिंड आणि नंदीचे दर्शन घेण्यास काही पायऱ्या उतरून जावे लागते. मंदिरामागील तळे पूर्वी इथे असणाऱ्या निसर्गसंपन्नतेची कल्पना देते. DCC सदस्य इथे चांगलेच रमले होते. आपल्याला अजूनही लोणाड लेण्यांचे दर्शन घ्यायचे आहे याची आठवण करून द्यावी लागत होती.

मंदिराभोवती फोटोसेशन उरकत आम्ही लोणाड लेण्यांच्या दिशेने वळलो. मुख्य मार्गापासून हि लेणी थोडी उंचावर आहेत. मुख्य मार्ग सोडल्यावर लगेच पुढील चढाचा खरा अंदाज येत नाही. मात्र श्विनने या आधी लोणाड लेण्यांची सफर दोन तीन वेळा केली असल्याने श्विन त्या चढासाठी पूर्ण तयार होती. मुख्य मार्ग सोडतानाच श्विनने पुढील पहिला तर मागील दुसरा गियर टाकला. अनेक DCC सदस्य वाटेत अडखळत असताना श्विन मात्र आरामात पुढे सरकत होती. पूर्ण चढ चढून श्विन लेण्यांपाशी पोचली. मेघेश सुद्धा पूर्ण प्रयत्न करत होता. मात्र दुर्दैवाने चेनवर जास्त जोर आल्यामुळे त्याच्या सायकलने घात केला. अर्थात सायकलचे डॉक्टर दुर्गेश आणि डॉक्टर सुमित आमच्याबरोबर असल्याने मेघेशला चिंता नव्हती. सायकलच्या डॉक्टरप्रमाणेच माझे मधुमेह सल्लागार डॉ संजय पृथी हे सुद्धा आज आमच्या बरोबर होते. डॉक्टर पृथी आज बरोबर असल्याने मलाही चिंता नव्हती.

लोणाड येथील लेणी ही ५ व्या शतकातील आहेत. हि बौद्ध लेणी जातककथांवर आधारित आहेत. येथील प्रशस्त सभामंडप अत्यंत स्वच्छ आहे. बाहेरील खांबांचें मात्र नुकसान झाले आहे. शेजारीच एक पाण्याचे टाके आहे. लेण्यांपर्यंतचा चढ चढल्यावर ह्या टाक्यातील पाणी आपला थकवा पार नाहीसा करते. आधी येऊन गेलो असलो तरी प्रत्येक वेळी इथे नाविन्याचा आनंद मिळतो. विकास नागदा येथील एका लांबरुंद खडकावर चक्क आडवा झाला होता. काहीजण लेण्यातील कोरीव काम, आतील मूर्ती, सभामंडप आणि जवळचा परिसर न्याहाळत होते. दुर्गेश आणि सुमित मात्र मेघेशच्या सायकलवर उपचार करत होते.

अचानक काहीजणांना ग्रुप फोटो काढण्याची आठवण झाली. डोंबिवली सायकल क्लब चा कापडी फलक धरून फोटोसाठी सर्व जण आजूबाजूला जमा झाले. आणि फोटो काढण्यासाठी काहीजण सज्ज झाले. फोटोसेशन झाल्यावरही परतीचा मार्ग धरायला कोणी तयार नव्हते. पोटातील कावळे जागे झाले होते, त्यामुळे परतीचा मार्ग धरावाच लागणार होता. 

लेण्याहून परतताना हळूहळू सर्व गियर पूर्ववत करत आम्ही लोणाड गावा ऐवजी सावड नाक्याकडे वळलो. सावड नाका येथे क्षुधाशांती करेपर्यंत बरेच DCC सदस्य पुढे निघाले. जठराग्नी तृप्त करून आम्ही कल्याणकडे जाणारा मार्ग पकडला.  वाटेत निरापान करून आम्ही दुर्गाडी किल्ला -पत्रिपुलामार्गे ९० फुटी रस्त्याकडे वळलो. तेथे पुन्हा एकदा विश्रांती घेत गप्पांची मैफल जमली. शेजारीच निराकेंद्र असल्याने पुन्हा निरापान झाले. 

नीरापान करून आमची तहान भागली त्याचप्रमाणे जागतिक सायकल दिनानिमित्त लोणाड येथे सायकलफेरी करत डोंबिवलीला आम्ही परतलो तेव्हा श्विनही समाधानी झाली होती.