अधिरसम (कन्याकुमारी चेन्नई सायकलसफर भाग ८)

वट्टकोट्टाई किल्ल्याच्या प्रवेशद्वारापासून आम्ही पुन्हा कूच केले. रस्ता बऱ्यापैकी रुंद आणि मोकळाच होता. त्यामुळे सगळ्यांनी चांगलाच वेग घेतला. थोड्याच वेळात पुन्हा एकदा अरुणा लागू आणि मी इतरांच्या पेक्षा बरेच मागे राहिलो. मी सर्वांननला तशी कल्पना दिली. त्याने आम्हाला पुढे पवनचक्की दिसतील त्यांना follow करा असे सांगितले.

मी आणि अरुणा लागू वेग घेत होतो. इतक्यात एक मोठा महामार्ग T आकारात सामोरा आला. पवनचक्की तर T junction च्या दोन्ही बाजूला दिसत होत्या. आता कोणत्या दिशेच्या पवनचक्कीचा मार्ग निवडायचा. रस्त्याला फलकही नव्हते. पुन्हा सर्वांननला फोन केला. त्याच्या सांगण्याप्रमाणे डावीकडे वळलो. काही अंतरावर पुन्हा डाव्या हाताला एका छोट्या रस्त्याच्या वळणावर सगळी टीम थांबली होती. त्यामुळे आमची पुन्हा चुकामूक झाली नाही. मात्र आमच्या सहाय्य वाहनाचा सारथी सतीशचा फोन आला की तो कुठे आहे तेच त्याला कळत नाहीये. मी त्याला गूगल लोकेशन पाठवले आणि त्यानुसार यायला सांगितले. तेव्हा सतीशने सांगितले की त्याला गुगल मॅप समजत नाही. त्याच्या बरोबर असलेला सहकारी संजय हा देखील ह्याबाबतीत अनभिज्ञ होता. हा आम्हाला मोठाच धक्का होता. कारण आता त्याचे साह्य आम्हाला होणार असले तरी त्यालाही आमच्या सहाय्याशिवाय मार्गक्रमण करत येणार नाही हे स्पष्ट होते. त्याला आसपासच्या माणसाला फोन द्यायला सांगितला. आमचा वाटाड्या सर्वाननने त्या स्थानिक माणसाला मार्गदर्शन केले. त्याने सतीशला समजावले. त्यानुसार सतीश आमच्यापाशी पोचला.

सर्वानन आणि प्रमोद हे भाभा अणु ऊर्जा प्रकल्पात कार्यरत आहेत. आजच्या नाश्त्याची सोय त्यांच्याच कार्यालयातील ओळखीमूळे करण्यात आली होती. कन्याकुमारीपासून साधारण १६ किमी अंतरावर कुडनकुलमजवळील अणु ऊर्जा प्रकल्पाच्या उपहारगृहात आमच्या नाश्त्याची सोय करण्यात आली होती.

मनसोक्त नाष्टा झाल्यावर आम्ही पुन्हा एकदा कूच केले. थोड्या वेळातच मुख्य रस्त्याला लागलो. रुंद आणि मोकळा रस्ता असल्याने सायकली वेग घेऊ लागल्या. आता मी, अरुणा लागू आणि आमचे सहाय्य वाहन तिघेही पाठोपाठ जाऊ लागलो.

वाटेत दिसणारी सुंदर मंदिरे आणि निसर्ग आम्हाला उल्हसित करत होते. मोकळ्या रस्त्यावरील मोकळा वारा आम्हाला वेग घेण्यास प्रोत्साहित करत होता. रस्त्याचे डांबरीकरण अथवा काँक्रीटीकरण वाहनांना सहाय्यभूत ठरत असते. त्यामुळे प्रवास वेगवान होतो आणि वेळ वाचत असल्याने उद्योगधंद्यांनाही मदत होत असते. अर्थातच आपली प्रगती होते असे आपण म्हणतो. मात्र वाहनांच्या ह्या वाढलेल्या वेगाचे परिणाम म्हणजे जैवविविधतेची हानी...

पश्चिमी घाट अथवा सह्याद्रीच्या पर्वत रांगातील जैववैविधता हा भारताचा अनमोल ठेवा आहे. सह्याद्रीइतकी समृध्द जैववैविधता संपूर्ण जगात अभावानेच आढळते. वाहनांच्या धडकेत ठार झालेली ही फुलपाखरे हे तर केवळ अश्या हानीचे अगदी छोटे प्रतीक आहे. मात्र वेगवान वाहनाच्या धडकेत मोठे प्राणीही ठार होत असतात. कित्येक प्रजाती अश्या प्रकारे नष्ट झाल्या आहेत/ होण्याच्या मार्गावर आहेत. SOS (Save Our Sahyadri) ह्या नवापूर ते महाबळेश्वर आणि सावंतवाडी ते महाबळेश्वर ह्या सायकलसफरी दरम्यान आनंद पेंढारकर, अविनाश हरड आणि इतर मार्गदर्शक यांच्यामुळे ही जाणीव प्रकर्षाने झाली.

स्वयम् चलीत वाहनांच्या वेगामुळे ही फुलपाखरे दिसत नसली तरी केवळ मानवी शक्तीचे इंधन वापरणाऱ्या सायकल ह्या वाहनावरून प्रवास करता ती नक्कीच दृष्टीस पडतात. 

रस्ता पूर्णपणे मोकळा होता. अधूनमधून मीरा आणि सर्वानन ह्यांच्या संपर्कात राहून मी पुढील टीम आणि आमच्यामध्ये किती अंतर आहे ह्याचा अंदाज घेत होतो. मीरा आणि मी दोघांनी एकमेकांचे location शेअर केले होतेच. आता सूर्य डोक्यावर आला होता. आम्ही कुठेही न थांबता सायकलवत होतो. मी मीराचे लोकेशन पाहिले तर ती साधारण ३ किमी अंतरावर होती. फोन केल्यावर समजले की सगळेजण तिथे थांबले आहेत. अंतर थोडेच असल्याने आता मी अरुणा लागुंच्या पुढे गेलो आणि सतीश त्यांच्या मागे होता. Map नुसार पाहिला तर आता जेमतेम १०० मीटर वर T junction होता, तिथे उजवीकडे वळल्यावर आणखी १०० मीटर वर सगळेजण थांबले होते. जठराग्नीही जागृत झाला होता. त्यामुळे मी अरुणा लागुंना पुढे वळणावर उजवीकडे वळा असे सांगून वेग घेतला. लगेचच सगळी टीम दिसली. त्यांचे खानपान सुरू होते. मी अरुणा लागू येण्यासाठी थांबायचे ठरवले. १० मिनिटे झाली तरी त्या दिसेनात. एवढ्यात सतीश आला. तो काही अंतर आधी थांबल्यामुळे तो आणि अरुणा लागू ह्यांच्यात अंतर पडले होते. पुढे वाटेत त्याला अरुणा लागू दिसल्या नव्हत्या. ह्याचा अर्थ त्या डावीकडे वळल्या होत्या. त्यांना लगेच फोन केला. सतीशलाही त्याचे वाहन वळवून त्यांना आणण्यासाठी पाठवले. 

एव्हाना आमचे कन्याकुमारीपासून साधारण ५०-६० किमी अंतर पार झाले असावे. मध्यान्ह उलटून गेली होती पण इथे जेवण मिळणार नव्हते. आधी आलेली टीम बराच वेळ थांबली होती. त्यांचे खाणे झाले होते. त्यामुळे त्यांना तासभर दौड करून मग जेवायला थांबा असे सांगितले. सर्वानन आणि प्रसाद मात्र आमच्याबरोबर थांबले. मलाही भूक लागली होती. तिथे चहा होता पण खायला केवळ एकच पदार्थ तिथे दिसत होता. दुसरे काही नव्हते म्हणून तो घेतला आणि एका छानशा पदार्थाची इथे ओळख झाली. हा साधारण पुरीसारखा दिसणारा पण गोड पदार्थ मला खूप आवडला. तो होता अधिरसम. 

कृष्णदेवरायच्या कारकीर्दीत म्हणजे १६ व्या शतकातही अधीरसम बनवला जात असल्याचे शिलालेख आहेत. कुंभकोणम जवळील नल्लुर येथील पंचवर्णेश्वर मंदिरात वार्षिक उत्सवानिमित्त देवांना ६००० वड्यांसह ६००० अधिरसमचा नैवेद्य दाखवला जातो. तामिळनाडू येथे अधिरसम हा दिवाळीसाठी महत्वाचा पदार्थ आहे.

चहा आणि अधिरसम ही जोडी विजोड वाटली आत्ता तरी माझी क्षुधाशंती त्या जोडीने केली होती. आता पुन्हा तासभर दौड करण्याइतके मनुष्यशक्तीचे इंधन भरले गेले होते.