शोधयात्रा एका हाटची: कोलकाता गुवाहाटी सायकल सफर भाग १५

बिश्व खुद्र बाजारपासून चार पाच किमी अंतर पुढे जातो तर तिथे दोन रस्ते फुटलेले दिसत होते. बोलपूरकडे जाणारा रस्ता डावीकडे, तर शांतिनिकेतनकडे जाणारा रस्ता समोरच्या दिशेने जात होता. आम्हाला हाट बघायचा होता. आधी एखादा लॉज पहावा की सायकलींसह थेट हाट पाहायला जायचे की आधी विश्वविख्यात शांतिनिकेतन पहायचे अश्या विचारात मी पडलो. लॉजवर जाऊन आराम करून निघायचे तर हाट ची वेळ संपण्याचीही भीती वाटत होती. शिवाय लॉजमध्ये राहण्यापेक्षा शांतिनिकेतन विद्यापीठाच्याच वसतिगृहात राहता आले तर तेथील अधिक माहिती मिळवता आली असती. शिवाय लॉजचा खर्च वाचला असता किंवा कमी तरी झाला असता. त्यामुळे आम्ही बोलपूरला न जाता थेट शांतिनिकेतन येथे जायचे ठरवले.

थोड्या वेळात अरुंद रस्ते दिसू लागले. सायकलस्वार मोठ्या प्रमाणात दिसत होते. सायकलवरून जाणारे नोकरदार, शालेय विद्यार्थी आणि विद्यार्थिनी पाहून समाधान वाटत होते, आनंद होत होता. मी शांतिनिकेतन विद्यापीठ शोधत होतो. शांतिनिकेतन हे विविध शैक्षणिक सुविधा असलेले एक विद्यापीठ आहे अशी माहिती मला होती. येथे विज्ञान आणि शिक्षण यांमधील अनेक अभ्यासक्रमांव्यतिरिक्त, विश्व-भारतीमध्ये संगीत, नृत्य आणि कला यांचेही विविध अभ्यासक्रम आहेत. विविध भाषांच्या अभ्यासक्रमांवरपासून चर्मकला, पुस्तक बांधणी आणि हस्तनिर्मित पॅकेजिंग, बाटिक काम आणि हस्तनिर्मित कागद निर्मिती, कृषी आणि ग्रामीण विकास क्षेत्रातील अभ्यासक्रमापर्यंत विविध अभ्यासक्रम येथे उपलब्ध आहेत हेही मला माहीत होते. मात्र आम्ही जसजसे रस्त्याने पुढे जात होतो तेव्हा लक्षात आले की शांतिनिकेतन हे एक विद्यापीठ नसून एक विद्यापीठ शहरच आहे. 

येथे मला अनेक विद्यापीठ दिसत होती. ह्यापैकी रविंद्रनाथांनी सुरू केलेले विद्यापीठ नेमके कोणते हे उमजत नव्हते. आम्ही हाट कोठे आहे ह्याची चौकशी करत रस्त्याने पुढे पुढे जात होतो. वाटेत एक छोटासा बाजार दिसला. तो पाहून हाच तो हाट आहे का ह्याबद्दल शंका आली. तो कोणत्याही शहरात असावा असा एक फेरीवाल्यांचा एक भाग होता. तिथे काही कलाकसरीच्या वस्तूही होत्या. मात्र तो आम्हाला सांगण्यात आलेला हाट नव्हता हे समजल्यावर बरे वाटले. कारण ह्या मूठभर फेरीवाल्यांसाठी एवढा वेळ काढला ह्याचे जास्त वाईट वाटले असते.

हाट दिसत नव्हता मात्र वाटेत एक विद्यापीठ पाहून तिथे राहण्याची सोय होईल का हे पाहायचे मी ठरवले. त्याप्रमाणे आम्ही त्या प्रांगणात शिरलो. अनेक विद्यार्थी, शिक्षक तेथून जात होते. आम्ही तेथील कार्यालयाबद्दल विचारत असताना एक प्रौढ इसमाने आमची चौकशी केली. तो तेथील एक वरिष्ठ शिक्षक होता. मी त्याला आमच्या फिट इंडिया सायकल मोहिमेची माहिती दिली. त्याला म्हटले की विद्यापीठातील वसतिगृहात आम्हाला राहता येईल का ह्याची चौकशी करण्यासाठी आम्हाला कार्यालयात जायचे आहे. त्यांनी सांगितले की येथे राहण्याची कोणतीही व्यवस्था नाही. मात्र जवळच एक धर्मशाळा आहे तिथे तुमची सोय होऊ शकेल किंबहुना तो ती सोयही करून देण्यास तयार होता. आम्हाला धर्मशाळेत राहायचे नव्हते तर विद्यापीठात राहायचे होते जेणेकरून आम्हाला विद्यापीठातील अभ्यासक्रमांची माहिती मिळवता आली असती. तिथे व्यवस्था होणार नसेल तर आम्ही एखादा बऱ्यापैकी चांगला लॉज पाहणार होतो.

आम्ही पुन्हा हाटच्या शोधात पुढे निघालो. संपूर्ण गाव ओलांडून आम्ही पुढे जातोय असे वाटू लागले मात्र तो हाट दिसेना. पुढे एक चौक लागला. वस्ती दिसत नव्हती.. आम्ही बहुधा शांतिनिकेतनच्या बाहेर पडलो असे आम्हाला वाटत होते. तिथे चौकशी केली तर उजव्या बाजूला दोन चार किमी अंतरावर हाट आहे असे कळले. आम्ही त्या दिशेने जाऊ लागलो.. थोड्याच वेळात रस्त्याच्या उजव्या बाजूला एखादी जत्रा, आठवडी बाजार असावा असे दिसत होते. तरी तिथे आम्ही पुन्हा चौकशी केली की शांतिनिकेतन येथील प्रसिद्ध हाट हाच आहे का? 

अखेर हाट ची शोधयात्रा संपली होती. होय! हा तोच हाट होता ज्या हाटच्या प्रतीक्षेत आम्ही बोलपूरपासून जवळपासून तास दीड तास सायकलवत होतो. 

आम्ही हाटच्या बाजूने रस्त्याने सायकल पुढे पुढे दौडवत होतो. त्या हाटची व्याप्ती संपली तरी पुढे आणखी काही आहे का ह्याची चाचपणी करण्यासाठी आम्ही आणखी पुढे गेलो. सुदैवाने अगदी बाजूलाच एक छानसे हॉटेल दिसले. आम्ही सायकलवरून पायउतार होत तिथे राहण्यासाठी रुमची चौकशी केली. आमचे नशीब जोरावर होते. त्या हाटच्या अगदी शेजारीच आमची राहण्याची व्यवस्था झाली होती.

थोडे फ्रेश होऊन हाट पहायला जायला आम्हाला अवधी होता. आम्ही सायकलींवरील खोगीर, सामान उतरवले आणि आमच्या रूमचा ताबा घेतला.