हाट: कोलकाता गुवाहाटी सायकल सफर भाग १६

सायकलवरील सामान उतरवून आम्ही आमच्या रूमचा ताबा घेतला. हाट पहायची उत्सुकता होती त्यामुळे आराम करण्यात वेळ न दवडता आम्ही बाहेर पडलो. अगदी हाकेच्या अंतरावरच हाट होता. आम्ही तेथील प्रांगणात शिरलो. हाटमध्ये शिरत असतानाच आम्हाला एका टोटोवाल्याने हटकले. मुंबईतील रिक्षाचे एक जुळे भावंड म्हणजे बंगालमधील टोटो! तो टोटोवाला आम्हाला बोलपूर, शांतिनिकेतन येथील महत्वाची ठिकाणे पाहायला जाण्याचा आग्रह करत होता. मात्र हातचा हाट सोडून पळत्याच्या पाठी कशाला लागायचे असा विचार आम्ही केला. आम्ही त्याला म्हटले आधी आम्ही हाट बघतो त्यानंतर मग बोलपूर - शांतिनिकेतन पाहू. तो आमचे मन वळवण्याचा प्रयत्न करत होता. पण आम्ही त्याला धूप घातली नाही.

हाट म्हणजे झाडांनी भरलेल्या आणि मातीच्या लांबलचक प्रांगणात भरलेली एक जत्रा होती. आम्ही आत शिरलो तोच विविध कलाकुसरीच्या वस्तू, साड्या, कपडे, खेळणी नजरेस पडू लागले. तेथील वस्तू पाहून मन पुन्हा बालपणात परतले. जत्रेतील पाळणे, खेळ तिथे नव्हते मात्र जत्रेत मिळणारी खेळणी आम्हाला आमचे वय विसरायला लावत होती. 

आम्ही भारावल्यासारखे पुढे जात होतो. वाटेत वेगवेगळे खाद्यपदार्थ दिसले. एक विक्रेता जादूचे प्रयोग करावे अशा आविर्भावात वेगवेगळे खाद्यपदार्थ बनवत होता. आम्हाला भूक तर  लागली होतीच. त्याची ती कारागिरी पाहून आमची भूक चांगलीच चाळवली गेली. आम्ही एकामागोमाग एक असे तीनचार प्रकारचे पदार्थ तिथे खाल्ले. त्यामुळे तर जठराग्नी आणखीच प्रदीप्त झाला. अर्थात त्या पदार्थांच्या चवीचा आणि त्या जादुगार विक्रेत्याच्या हातातील जादूचाही तो परिणाम असावा. 

वाटेत अनेक लोक कलावंत येथील वेगवेगळे स्थानिक नृत्यप्रकार सादर करत होते, गाणी गात होते, निरनिराळी वाद्ये वाजवत होते. तिथे फिरण्यासाठी आलेल्यांना त्यांच्यामध्ये सामील होण्याचे आवाहनही करत होते. सगळे लहानथोर आपले वय, हुद्दा, मानमरातब विसरून त्या लोक कलावंतांबरोबर सामील होत नाचत होते. त्यांना दाद देत होते. 

आम्ही जसजसे पुढे जात होतो तसतशी आमची उत्सुकता वाढतच होती. आम्ही अक्षरशः गुंग झालो होतो. चालता चालता आमची रसनेचीही चाळवाचाळव होत होती. तिची तृप्ती अजिबात होत नव्हती. आम्ही पुन्हा हातातोंडाची लढाई करण्यात गुंतलो. तेथील खाद्यपदार्थ आम्हाला आवाहन करत होते आणि आम्ही त्यांना आपले म्हणत होतो. 

पोटाबरोबर, जिव्हा आणि डोळे ह्यांचेही समाधान होत होते. हाट मधील विविध वस्तू पाहताना त्या विकत घेण्याचा मोह आवरत नव्हता. 

येथे मिळणाऱ्या वस्तूंमध्ये विविधता तर होतीच शिवाय त्या अतिशय वाजवी किमतीमध्ये मिळत होत्या. ग्राहकाच्या गळी पडण्याची वृत्ती येथील विक्रेत्यांकडे नव्हती मात्र आपण चौकशी केल्यावर ते विक्रेते अतिशय नम्रपणे, आपुलकीने आणि न कंटाळता आपल्याला त्या वस्तू दाखवत होते. आम्ही नेमका किती वेळ तिथे घालवला ह्याची आम्हाला कल्पनाच येत नव्हती. मात्र सूर्यास्ताच्या वेळेस हाटची वेळ संपते. हाटमधील विक्रेते त्यांचे सामान आवरते घेऊ लागल्याची जाणीव होऊ लागली. त्याबरोबर मी पटापट थोडी खरेदी केली. सुट्टी संपवून ऑफिसमध्ये पुन्हा हजर झाल्यावर आमच्या स्टाफला माझ्या सुट्टीची भरपाई म्हणून काही भेटी तर द्यायला लागणार होत्याच. त्याची बऱ्यापैकी खरेदी मी मोहिमेच्या दुसऱ्याच दिवशी हाटचा फायदा घेत करून घेतली. 

गंधार आम्हाला शांतिनिकेतन येथे गेलात की येथील हाट पाहण्याविषयी जो आग्रह करत होता त्याचे कारण आम्हाला चांगलेच पटले होते. शांतिनिकेतन विद्यापीठ पाहून एखाद्या विद्वान पंडिताला जेवढा आनंद होईल त्यापेक्षाही अधिक आनंद आमच्या मनात लपलेल्या लहान मुलाला झाला होता. तो आनंद मनात साठवत आम्ही आमच्या निवासस्थानाकडे वळलो तोपर्यंत सूर्य स्वगृही निघाला होता.